Apolodoro – Biblioteca mitológica

 

  • Biblioteca mitológica: La Biblioteca mitológica (Βιβλιοθήκη) es un libro elaborado en el siglo I o en el II d. C. que recopila, de manera detallada pero incompleta, la mitología griega desde los orígenes del universo hasta la Guerra de Troya. (Wikipedia)

 

 

 

 

Apol·lodor, Biblioteca, I, 7,1 “Prometeu”

 

Antropogonia: Prometeu i els homes

Text: “Prometeu”, Apol·lodor, Biblioteca, III, 5 6 (Perseus)

Προμηθεὺς δὲ ἐξ ὕδατος καὶ γῆς ἀνθρώπους πλάσας ἔδωκεν αὐτοῖς καὶ πῦρ, λάθρᾳ Διὸς ἐν νάρθηκι κρύψας. ὡς δὲ ᾔσθετο Ζεύς, ἐπέταξεν Ἡφαίστῳ τῷ Καυκάσῳ ὄρει τὸ σῶμα αὐτοῦ προσηλῶσαι: τοῦτο δὲ Σκυθικὸν ὄρος ἐστίν. ἐν δὴ τούτῳ προσηλωθεὶς Προμηθεὺς πολλῶν ἐτῶν ἀριθμὸν ἐδέδετο: καθ᾽ ἑκάστην δὲ ἡμέραν ἀετὸς ἐφιπτάμενος αὐτῷ τοὺς λοβοὺς ἐνέμετο τοῦ ἥπατος αὐξανομένου διὰ νυκτός. καὶ Προμηθεὺς μὲν πυρὸς κλαπέντος δίκην ἔτινε ταύτην, μέχρις Ἡρακλῆς αὐτὸν ὕστερον ἔλυσεν, ὡς ἐν τοῖς καθ᾽ Ἡρακλέα δηλώσομεν.

Traducció literal, amb algun petit canvi en l’ordre de les paraules:

Προμηθεὺς Prometeu δὲ ἐξ ὕδατος καὶ γῆς ἀνθρώπους πλάσας modelant homes a partir d’aigua i terra ἔδωκεν αὐτοῖς els va donar καὶ a més πῦρ foc, λάθρᾳ Διὸς ἐν νάρθηκι κρύψας ocultant(-lo)  d’amagat de Zeus en una canya.

ὡς δὲ ᾔσθετο Ζεύς  Quan Zeus s(‘en) va adonar  ἐπέταξεν Ἡφαίστῳ va ordenar a Hefest προσηλῶσαι clavar τῷ Καυκάσῳ ὄρει al mont Càucas τὸ σῶμα αὐτοῦ el cos d’aquell: τοῦτο δὲ Σκυθικὸν ὄρος ἐστίν aquesta és una muntanya escita. ἐν δὴ τούτῳ προσηλωθεὶς Clavat en aquest Προμηθεὺς Prometeu πολλῶν ἐτῶν ἀριθμὸν ἐδέδετο (ja) havia estat lligat un nombre de molts anys: καθ᾽ ἑκάστην cada δὲ ἡμέραν dia ἀετὸς  un àliga ἐφιπτάμενος αὐτῷ volant sobre ell  ἐνέμετο devorava τοὺς λοβοὺς τοῦ ἥπατος els lòbuls del fetge αὐξανομένου que creixía διὰ νυκτός durant la nit.

καὶ Προμηθεὺς I Prometeu μὲν, ἔτινε complia/ va estar complint δίκην  ταύτην aquesta condemna πυρὸς κλαπέντος pel foc robat μέχρις fins que Ἡρακλῆς Hèracles αὐτὸν ὕστερον ἔλυσεν finalment el va alliberar, ὡς  tal com ἐν τοῖς καθ᾽ Ἡρακλέα δηλώσομεν exposarem als (llibres / capítols) sobre Hèracles.

(1) ἔτινε complia δίκην  ταύτην aquesta condemna πυρὸς κλαπέντος pel foc robat: genitiu judicial, que amb verbs con “acusar, condemnar, absoldre…, expressen en genitiu la causa de l’acte judicial

TD-Herc-Prometheus

Traducció en anglès (Perseus)

Prometheus moulded men out of water and earth and gave them also fire, which, unknown to Zeus, he had hidden in a stalk of fennel. But when Zeus learned of it, he ordered Hephaestus to nail his body to Mount Caucasus, which is a Scythian mountain. On it Prometheus was nailed and kept bound for many years. Every day an eagle swooped on him and devoured the lobes of his liver, which grew by night. That was the penalty that Prometheus paid for the theft of fire until Hercules afterwards released him, as we shall show in dealing with Hercules.

Apol·lodor, Biblioteca, III, 5, 6 “Niobe”

Andrea_Camassei_-_The_Massacre_of_the_Niobids

Text: “Níobe”, Apol·lodor, Biblioteca, III, 5 6 (Perseus)

[6]

γαμεῖ δὲ Ζῆθος μὲν Θήβην, ἀφ᾽ ἧς πόλις Θῆβαι, Ἀμφίων δὲ Νιόβην τὴν Ταντάλου, γεννᾷ παῖδας μὲν ἑπτά, Σίπυλον Εὐπίνυτον Ἰσμηνὸν Δαμασίχθονα Ἀγήνορα Φαίδιμον Τάνταλον, θυγατέρας δὲ τὰς ἴσας, Ἐθοδαΐαν ὥς τινες ΝέαιρανΚλεόδοξαν Ἀστυόχην Φθίαν Πελοπίαν Ἀστυκράτειαν Ὠγυγίαν. Ἡσίοδος δὲ δέκα μὲν υἱοὺς δέκα δὲ θυγατέρας, Ἡρόδωρος δὲ δύο μὲν ἄρρενας τρεῖς δὲ θηλείας, Ὅμηρος δὲ ἓξ μὲν υἱοὺς ἓξ δὲ θυγατέρας φησὶ γενέσθαι. εὔτεκνος δὲ οὖσα Νιόβη τῆς Λητοῦς εὐτεκνοτέρα εἶπεν ὑπάρχειν: Λητὼ δὲ ἀγανακτήσασα τήν τε Ἄρτεμιν καὶ τὸν Ἀπόλλωνα κατ᾽ αὐτῶν παρώξυνε, καὶ τὰς μὲν θηλείας ἐπὶ τῆς οἰκίας κατετόξευσεν Ἄρτεμις, τοὺς δὲ ἄρρενας κοινῇ πάντας ἐν Κιθαιρῶνι Ἀπόλλων κυνηγετοῦντας ἀπέκτεινεν. ἐσώθη δὲ τῶν μὲν ἀρρένων Ἀμφίων, τῶν δὲ θηλειῶν Χλωρὶς πρεσβυτέρα, Νηλεὺς συνῴκησε. κατὰ δὲ Τελέσιλλαν ἐσώθησαν Ἀμύκλας καὶ Μελίβοια, ἐτοξεύθη δὲ ὑπ᾽ αὐτῶν καὶ Ἀμφίων, αὐτὴ δὲ Νιόβη Θήβας ἀπολιποῦσα πρὸς τὸν πατέρα Τάνταλον ἧκεν εἰς Σίπυλον, κἀκεῖ Διὶ εὐξαμένη τὴν μορφὴν εἰς λίθον μετέβαλε, καὶ χεῖται δάκρυα νύκτωρ καὶ μεθ᾽ ἡμέραν τοῦ λίθου.

Johann_König_-_The_Death_of_Niobe's_Children

Traducción literal (con algún pequeño cambio en la disposición del texto griego):

γαμεῖ δὲ Ζῆθος μὲν Θήβην Zeto desposa a Tebe, ἀφ᾽ ἧς πόλις Θῆβαι a partir de la cual (se llama) la ciudad (de) Tebas, Ἀμφίων δὲ Νιόβην τὴν Ταντάλου y Anfión a Niobe, γεννᾷ  quien engendra παῖδας μὲν ἑπτά siete hijos: Σίπυλον Εὐπίνυτον Ἰσμηνὸν Δαμασίχθονα Ἀγήνορα Φαίδιμον  Τάνταλον Sípilo, Eupinito, Ismeno, Damasictón, Agenor, Fedimo, (y) Tántalo θυγατέρας δὲ τὰς ἴσας y las mismas hijas (en número):, Ἐθοδαΐαν Etodea ὥς τινες Νέαιραν o según algunos NeeraΚλεόδοξαν Ἀστυόχην Φθίαν Πελοπίαν Ἀστυκράτειαν Ὠγυγίαν Cleodoxa, Astíoque, Ptía, Pelopia, Asticria (y) Ogigia . Ἡσίοδος Hesíodo φησὶ dice (que)  δὲ δέκα μὲν υἱοὺς δέκα δὲ θυγατέρας γενέσθαι nacieron diez hijos y diez hijas, Ἡρόδωρος δὲ Herodoro (dice que nacieron) δύο μὲν ἄρρενας τρεῖς δὲ θηλείας dos varones y tres hembras, Ὅμηρος δὲ ἓξ μὲν υἱοὺς ἓξ δὲ θυγατέρας y Homero (dice que nacieron) seis hijos y seis hijas. εὔτεκνος δὲ οὖσα Νιόβη Níobe, siendo fértil (“buena paridora”)  τῆς Λητοῦς εὐτεκνοτέρα εἶπεν ὑπάρχειν dijo ser “mejor paridora” que Leto: Λητὼ δὲ ἀγανακτήσασα Leto, irritándose  τήν τε Ἄρτεμιν καὶ τὸν Ἀπόλλωνα κατ᾽ αὐτῶν παρώξυνε incitó a Ártemisy a Apolo contra ellos, καὶ τὰς μὲν θηλείας ἐπὶ τῆς οἰκίας κατετόξευσεν Ἄρτεμις y a las hembras (las) asaeteaba (les disparaba flechas) en la casa Ártemis, τοὺς δὲ ἄρρενας a los varones κοινῇ πάντας todos a la vez Ἀπόλλων  Apolo ἀπέκτεινεν (los) mató  ἐν Κιθαιρῶνι  en el Citerón  κυνηγετοῦντας  mientras cazaban. ἐσώθη δὲ Aunque se salvó  Ἀμφίων μὲν τῶν  ἀρρένων  Anfión, de entre los varones, τῶν δὲ θηλειῶν   y de entre las hembras   Χλωρὶς πρεσβυτέρα Cloris, la de más edad, Νηλεὺς συνῴκησε con quien se casó Neleo. κατὰ δὲ Τελέσιλλαν Según Telésila ἐσώθησαν se salvaron  Ἀμύκλας καὶ Μελίβοια Amiclas y Melibea,  δὲ  καὶ Ἀμφίων y en cambio Anfión ἐτοξεύθη fue muerto a flechas ὑπ᾽ αὐτῶν por aquellos (Apolo y Ártemis); αὐτὴ δὲ Νιόβη  en cuanto a la propia Níobe Θήβας ἀπολιποῦσα abandonado Tebas πρὸς τὸν πατέρα Τάνταλον ἧκεν marchó junto a su padre Tántalo εἰς Σίπυλον en Sípiloκἀκεῖ y allí Διὶ εὐξαμένη suplicando a Zeus τὴν μορφὴν εἰς λίθον μετέβαλε cambió su forma en piedra, καὶ χεῖται δάκρυα y manan lágrimas  νύκτωρ καὶ μεθ᾽ ἡμέραν noche y día τοῦ λίθου de la piedra.

Niobe

Traducció en anglès (Perseus): 

Zethus married Thebe, after whom the city of Thebes is named; and Amphion married Niobe, daughter of Tantalus,1 who bore seven sons, Sipylus, Eupinytus, Ismenus, Damasichthon, Agenor, Phaedimus, Tantalus, and the same number of daughters, Ethodaia ( or, as some say, Neaera), Cleodoxa, Astyoche, Phthia, Pelopia, Astycratia, and Ogygia, But Hesiod says that they had ten sons and ten daughters; Herodorus that they had two male children and three female; and Homer that they had six sons and six daughters. Being blessed with children, Niobe said that she was more blessed with children than Latona. Stung by the taunt, Latona incited Artemis and Apollo against them, and Artemis shot down the females in the house, and Apollo killed all the males together as they were hunting on Cithaeron. Of the males Amphion alone was saved, and of the females Chloris the elder, whom Neleus married. But according to Telesilla there were saved Amyclas and Meliboea,2 and Amphion also was shot by them.3 But Niobe herself quitted Thebes and went to her father Tantalus at Sipylus, and there, on praying to Zeus, she was transformed into a stone, and tears flow night and day from the stone.

Apol·lodor, Epítome I,4: Teseu mata Damastes

Recordem el mite de Teseu, i especialment els perills que va afrontar en el camí de Trezen a Atenes:

TeseuText grec (Perseus)

[4] ἕκτον ἀπέκτεινε Δαμάστην, ὃν ἔνιοι Πολυπήμονα λέγουσιν. οὗτος τὴν οἴκησιν ἔχων παρ᾽ ὁδὸν ἐστόρεσε δύο κλίνας, μίαν μὲν μικράν, ἑτέραν δὲ μεγάλην, καὶ τοὺς παριόντας ἐπὶ ξένια καλῶν τοὺς μὲν βραχεῖς ἐπὶ τῆς μεγάλης κατακλίνων σφύραις ἔτυπτεν, ἵν᾽ ἐξισωθῶσι τῇ κλίνῃ, τοὺς δὲ μεγάλους ἐπὶ τῆς μικρᾶς, καὶ τὰ ὑπερέχοντα τοῦ σώματος ἀπέπριζε. καθάρας οὖν Θησεὺς τὴν ὁδὸν  εἰς Ἀθήνας.

Traducció literal: (Teseu) va matar ἀπέκτεινε sisè ἕκτον  (en sisè lloc) Damastes Δαμάστην, que ὃν alguns ἔνιοι  anomenen λέγουσιν “Polipemon” Πολυπήμονα . Aquest οὗτος, que tenía ἔχων la vivenda τὴν οἴκησιν al costat del camí παρ᾽ ὁδὸν, va estendre ἐστόρεσε dos llits δύο κλίνας, un petit μίαν μὲν μικράν, i un altre gran ἑτέραν δὲ μεγάλην, i, oferint hospitalitat ἐπὶ ξένια καλῶν als que passaven per davant τοὺς παριόντας, tombant κατακλίνων els baixets τοὺς μὲν βραχεῖς sobre el (llit) gran ἐπὶ τῆς μεγάλης, (els) colpejava ἔτυπτεν amb martells σφύραις, perquè ἵν᾽ estiguessin igualats ἐξισωθῶσι al llit τῇ κλίνῃ, i (tombant) els alts τοὺς δὲ μεγάλους sobre el (llit) petit ἐπὶ τῆς μικρᾶς, serrava ἀπέπριζε les parts que sobresortien τὰ ὑπερέχοντα del cos τοῦ σώματος.

I així οὖν, havent netejat καθάρας el camí τὴν ὁδὸν, Teseu Θησεὺς va arribar ἧκεν a Atenes εἰς Ἀθήνας

Llengua: formes o construccions a destacar / explicar / repassar / investigar…

Traducció en anglès: (Perseus) [4] Sixth, he slew Damastes, whom some call Polypemon.1 He had his dwelling beside the road, and made up two beds, one small and the other big; and offering hospitality to the passers-by, he laid the short men on the big bed and hammered them, to make them fit the bed; but the tall men he laid on the little bed and sawed off the portions of the body that projected beyond it.

So, having cleared the road, Theseus came to Athens.

Theseus-Procrustes-British-Museum-detail

Parteni de Nicea, Dissorts d’amor III, “Evipe”

Sobre Parteni de Nicea i Dissorts d’amor, consulteu l’entrada anterior

Text en grec (Perseus)

Οὐ μόνον δὲ Ὀδυσσεὺς περὶ Αἰόλον ἐξήμαρτεν, ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν ἄλην, ὡς τοὺς μνηστῆρας ἐφόνευσεν, εἰς Ἤπειρον ἐλθὼν χρηστηρίων τινῶν ἕνεκα τὴν Τυρίμμα θυγατέρα ἔφθειρεν Εὐίππην, ὃς αὐτὸν οἰκείως τε ὑπεδέξατο καὶ μετὰ πάσης προθυμίας ἐξένιζε. Παῖς δὲ αὐτῷ γίνεται ἐκ ταύτης Εὐρύαλος. [2] Τοῦτον μήτηρ, ἐπεὶ εἰς ἥβην ἦλθεν, ἀποπέμπεται εἰς Ἰθάκην, συμβόλαιά τινα δοῦσα ἐν δέλτῳ κατεσφραγισμένα. [3]
τοῦ δὲ Ὀδυσσέως κατὰ τύχην τότε μὴ παρόντος, Πηνελόπη καταμαθοῦσα ταῦτα καὶ ἄλλως δὲ προπεπυσμένη τὸν τῆς Εὐίππης ἔρωτα, πείθει τὸν Ὀδυσσέα παραγενόμενον, πρὶν γνῶναί τι τούτων ὡς ἔχει, κατακτεῖναι τὸν Εὐρύαλον ὡς ἐπιβουλεύοντα αὐτῷ. [4] Καὶ Ὀδυσσεὺς μὲν διὰ τὸ μὴ ἐγκρατὴς φῦναι μηδὲ ἄλλως ἐπιεικὴς αὐτόχειρ τοῦ παιδὸς ἐγένετο, καὶ οὐ μετὰ πολὺν χρόνον τόδε ἀπειργάσθαι πρὸς τῆς αὐτὸς αὑτοῦ γενεᾶς τρωθεὶς ἀκάνθῃ θαλασσίας τρυγόνος ἐτελεύτησεν.

Parteni de Nicea, Dissorts d’amor II, “Polimele”

Sobre Parteni de Nicea i “Dissorts d’amor”

Text grec (Perseus)

Ὀδυσσεὺς ἀλώμενος περὶ Σικελίαν καὶ τὴν Τυρρηνῶν καὶ τὴν Σικελῶν θάλασσαν ἀφίκετο πρὸς Αἰόλον εἰς Μελιγουνίδα νῆσον, ὃς αὐτὸν κατὰ κλέος σοφίας τεθηπὼς ἐν πολλῇ φροντίδι εἶχεν: τὰ δὲ περὶ Τροίας ἅλωσιν καὶ ὃν τρόπον αὐτοῖς ἐσκεδάσθησαν αἱ νῆες κομιζομένοις ἀπὸ τῆς Ἰλίου διεπυνθάνετο, ξενίζων τε αὐτὸν πολὺν χρόνον διῆγε.

Odisseu, errant ἀλώμενος per Sicília, pel mar Tirrè i pel mar de Sicília, va arribar ἀφίκετο a (casa d’)Èol, a l’illa de Meligunis, qui, admirant-lo τεθηπὼς  per la (seva) fama de saviesa, el αὐτὸν tenia εἶχεν  en molta consideració; volia conèixer διεπυνθάνετο allò / les coses / els detalls τὰ relatiu a περὶ  la presa de Troia i al mode τρόπον com ὃν les naus, que tornaven κομιζομένοις  des de Troia s’els αὐτοῖς havien escampat ἐσκεδάσθησαν, i hostatjant-lo ξενίζων passava / va passar διῆγε molt de temps πολὺν χρόνον.

[2] Τῷ δ̓ ἄρα καὶ αὐτῷ ἦν μονὴ ἡδομένῳ: Πολυμήλη γάρ, τῶν Αἰολίδων τις, ἐρασθεῖσα αὐτοῦ κρύφα συνῆν. Ὡς δὲ τοὺς ἀνέμους ἐγκεκλεισμένους παραλαβὼν ἀπέπλευσεν, κόρη φωρᾶταί τινα τῶν Τρωϊκῶν λαφύρων ἔχουσα καὶ τούτοις μετὰ πολλῶν δακρύων ἐναλινδουμένη.

I certament per ell l’estada era molt plaent; ja que Polimele, una de les Eòlides, enamorada ἐρασθεῖσα  d’ell αὐτοῦ s’unia συνῆν  en secret. Quan rebent παραλαβὼν els vents tancats ἐγκεκλεισμένους va salpar ἀπέπλευσεν, la jove és descoberta φωρᾶταί tenint ἔχουσα alguna de les despulles troianes i embolicant-se ἐναλινδουμένη amb elles en mig de moltes llàgrimes

[3] Ἔνθα δὴ Αἰόλος τὸν μὲν Ὀδυσσέα καίπερ οὐ παρόντα ἐκάκισεν, τὴν δὲ Πολυμήλην ἐν νῷ ἔσχεν τίσασθαι. Ἔτυχεν δὲ αὐτῆς ἠρασμένος ἀδελφὸς Διώρης, ὃς αὐτὴν παραιτεῖταί τε καὶ πείθει τὸν πατέρα αὐτῷ συνοικίσαι.

Llavors Èol va maleir ἐκάκισεν Ulisses, tot i  καίπερ no οὐ ser present  παρόντα , i va tenir ἔσχεν en ment castigar τίσασθαι  Polimele. Casualment estava Ἔτυχεν enamorat ἠρασμένος d’ella el seu germà Diores, qui ὃς intercedeix per ella / la demana παραιτεῖταί i persuadeix πείθει el seu pare que li doni  en matrimoni συνοικίσαι .

Llengua: formes o construccions a destacar / explicar / repassar / investigar…

Traducció en anglès: II. The story of Polimela (From the Hermes of Philetas)

While Ulysses was on his wanderings round about Sicily, in the Etruscan and Sicilian seas, he arrived at the island of Meligunis, where King Aeolus made much of him because of the great admiration he had for him by reason of his famous wisdom: he inquired of him about the capture of Troy and how the ships of the returning heroes were scattered, and he entertained him well and kept him with him for a long time. Now, as it fell out, this stay was most agreeable to Ulysses, for he had fallen in love with Polymela, one of Aeolus’s daughters, and was engaged in a secret intrigue with her. But after Ulysses had gone off with the winds shut up in a bag, the girl was found jealously guarding some stuffs from among the Trojan spoils which he had given her, and rolling among them with bitter tears. Aeolus reviled Ulysses bitterly although he was away, and had the intention of exacting vengeance upon Polymela; however, her brother Diores was in love with her, and both begged her off her punishment and persuaded his father to give her to him as his wife.

Palèfat, Històries increïbles VI, “Sobre Acteó”

Φασὶν Ἀκταίωνα ὑπὸ τῶν ἰδίων κυνῶν καταβρωθῆναι. τοῦτο δὲ ψευδές· κύων γὰρ δεσπότην καὶ τροφέα μάλιστα φιλεῖ, ἄλλως τε καὶ αἱ θηρευτικαὶ πάντας ἀνθρώπους σαίνουσιν. ἔνιοι δέ φασιν ὡς Ἄρτεμις μὲν ‹εἰς ἔλαφον μετέβαλεν› αὐτόν, ἔλαφον δὲ ἀνεῖλον αἱ κύνες.
Ἐμοὶ δὲ δοκεῖ Ἄρτεμιν μὲν δύνασθαι ὅ τι θέλοι ποιῆσαι· οὐ μέντοι ἐστὶν ἀληθὲς ἔλαφον ἐξ ἀνδρὸς ἢ ἐξ ἐλάφου ἄνδρα γενέσθαι· τοὺς δὲ μύθους τούτους συνέθεσαν οἱ ποιηταί, ἵνα οἱ ἀκροώμενοι μὴ ὑβρίζοιεν εἰς τὸ θεῖον.
Τὸ δὲ ἀληθὲς ἔχει ὧδε. Ἀκταίων ἦν ἀνὴρ τὸ γένος Ἀρκάς, φιλοκύνηγος. οὗτος ἔτρεφεν ἀεὶ κύνας πολλὰς καὶ ἐθήρευεν ἐν τοῖς ὄρεσιν, τῶν δὲ αὑτοῦ πραγμάτων ἠμέλει. οἱ δὲ τότε ἄνθρωποι αὐτουργοὶ πάντες ἦσαν οἰκέτας τε οὐκ εἶχον, ἀλλ᾽ ἑαυτοῖς ἐγεώργουν, καὶ οὗτος ἦν πλουσιώτατος ὃς αὐτὸς ἐγεώργει καὶ ἐργατικώτατος ὑπῆρχε. τῶι οὖν Ἀκταίωνι ἀμελοῦντι τῶν οἰκείων, μᾶλλον δὲ κυνηγετοῦντι, διεφθάρη ὁ βίος. ὅτε δὲ οὐκέτι εἶχεν οὐδέν, ἔλεγον οἱ ἄνθρωποι· «δείλαιος Ἀκταίων, ὃς ὑπὸ τῶν ἰδίων κυνῶν κατεβρώθη» – ὥσπερ καὶ νῦν ἐάν τις πορνοβοσκῶν ἀτυχήσηι, λέγειν εἰώθαμεν· «ὑπὸ τῶν πορνῶν κατεβρώθη.» τοιοῦτον δή τι καὶ τὸ περὶ τὸν Ἀκταίωνα γέγονεν.